AKİS (Akıllı Kart İşletim Sistemi)
Gelir İdaresi Başkanlığı teknik kılavuzları, Vergi Usul Kanunu ve UBL-TR standartları referans alınarak doğrulanmıştır.
Tanımı ve Milli Teknoloji Altyapısı
AKİS (Akıllı Kart İşletim Sistemi), TÜBİTAK BİLGEM Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü (UEKAE) tarafından tamamen yerli ve milli imkanlarla geliştirilen, yüksek güvenlikli mikrodenetleyici yongalar (akıllı kart kristalleri) üzerinde çalışan bağımsız bir milli işletim sistemidir.
AKİS; Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı (TCKK), Nitelikli Elektronik İmza (NES) USB token cihazları, sürücü belgeleri, e-Pasaportlar ve TÜBİTAK Kamu SM Mali Mühür donanımlarının temel çekirdeğini oluşturur. Uluslararası Common Criteria (Ortak Kriterler) EAL 4+ ve EAL 5+ güvenlik seviyesinde sertifikalandırılmıştır.
Mimari Katmanları ve Kütüphaneleri
Bilgisayar ile akıllı kart arasındaki iletişim AKİS altyapısında şu katmanlarla sağlanır:
- AKİS Kart İzleme Aracı: Kullanıcının masaüstünde kartın seri numarasını, sertifika sahibini, son geçerlilik tarihini görüntülemesini ve PIN/PUK işlemlerini yapmasını sağlayan grafiksel Java uygulaması.
- PKCS#11 Kütüphanesi (
akisp11.dll/libakisp11.so): UYAP, web tarayıcıları, Adobe Acrobat ve e-imza yazılımlarının karta standart arabirimden erişmesini sağlayan kriptografik modül. - CSP ve Minidriver: Microsoft CryptoAPI ve CNG altyapısıyla Windows işletim sisteminin kartı yerel olarak tanımasını sağlayan sürücü katmanı.
- CCID (Chip Card Interface Device): USB kart okuyucunun tak-çalıştır sürücü protokolü.
| Bileşen | Dosya / Kütüphane Yolu | İşlevi & Sorumluluğu |
|---|---|---|
| Windows PKCS#11 | C:\Windows\System32kisp11.dll |
UYAP Editör ve GİB İmzalama aracının 64-bit imza çağrılarını yönetir. |
| macOS PKCS#11 | /usr/local/lib/libakisp11.dylib |
Mac ortamında kart okuyucu ile tarayıcı arasındaki köprüyü kurar. |
| Linux / Pardus | /usr/lib/libakisp11.so |
Milli işletim sistemi Pardus ve kamu kurum sunucularında donanım imzasını çalıştırır. |
Güvenlik Mekanizmaları ve Donanımsal Koruma
AKİS yongaları fiziksel kurcalamaya (tamper-resistant) karşı korumalıdır:
- Özel Anahtar Asla Karttan Çıkmaz: İmza atılırken imzalanacak belgenin hash değeri bilgisayardan karta iletilir; kart içindeki işlemci bu hash'i özel anahtarla şifreler ve imzayı bilgisayara geri verir. Özel anahtar hiçbir koşulda RAM'e veya diske kopyalanamaz.
- PIN Koruması ve Kendi Kendini İmha: PIN kodu art arda 3 kez yanlış girildiğinde kart bloke olur. PUK kodu da belirlenen sınırın üzerinde yanlış girilirse çip kalıcı olarak kendini kilitler ve sertifika iptal edilir.
- Kriptografik Yardımcı İşlemci (Crypto Coprocessor): RSA-2048, RSA-4096 ve ECDSA algoritmalarını donanımsal olarak milisaniyeler içerisinde hesaplar.