Bloke Çözümü (PUK ile E-İmza Açma)
Gelir İdaresi Başkanlığı teknik kılavuzları, Vergi Usul Kanunu ve UBL-TR standartları referans alınarak doğrulanmıştır.
Tanımı ve Blokaj Mekanizması
Bloke Çözümü (PIN Kilit Çözme), Nitelikli Elektronik Sertifika (NES) veya Mali Mühür barındıran akıllı kart ve USB token donanımlarında, kullanıcının erişim şifresini (PIN) art arda 3 kez hatalı girmesi sonucu akıllı kart işletim sisteminin (AKİS vb.) kendini güvenlik amacıyla kilitlemesi durumunda, PUK (Personal Unblocking Key) kodu kullanılarak kilidin kaldırılması ve yeni bir PIN atanması işlemidir.
5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu gereğince, kaybolan veya çalınan bir e-imza token'ının yetkisiz üçüncü şahıslar tarafından deneme-yanılma yöntemiyle ele geçirilmesini engellemek için 3 hatalı deneme hakkı uluslararası standart bir güvenlik kuralıdır.
Adım Adım PUK ile Kilit Çözme Prosedürü
Akıllı kartınız kilitlendiğinde yeni bir e-imza satın almanıza gerek yoktur; kart çipi fiziki olarak zarar görmemiştir. TÜBİTAK AKİS Kart İzleme Aracı üzerinden kilit çözme adımları şöyledir:
- Kartı Bilgisayara Bağlayın: USB token cihazını bilgisayarın birincil USB portuna takın.
- AKİS Kart İzleme Aracını Açın: Başlat menüsünden 'Akis Kart İzleme Aracı' programını yönetici olarak çalıştırın.
- Kilit Çözme Sekmesine Gelin: Sol menüdeki sertifika detaylarından Kilit Çözme / PUK Girişi sekmesine tıklayın.
- PUK Kodunu Girin: Sertifika sağlayıcınızın (Kamu SM, TÜRKTRUST, E-İmza TR vb.) size teslim ettiği veya SMS/Portal üzerinden sorguladığınız 8 haneli PUK kodunu ilgili kutucuğa yazın.
- Yeni PIN Belirleyin: Birbiriyle ardışık olmayan, doğum yılı veya kolay tahmin edilebilir kombinasyon içermeyen yeni 6 haneli numerik PIN kodunuzu iki kez girerek onaylayın.
| Kavram | Hane Sayısı | Hata Hakkı | Hata Sınırı Aşılırsa Ne Olur? |
|---|---|---|---|
| PIN (Personal Identification Number) | 6 Hane | 3 Deneme | Kart bloke olur; PUK koduyla kilit çözülebilir. |
| PUK (Personal Unblocking Key) | 8 Hane | 3 Deneme (Bazı kartlarda 5) | KART KALICI KİLİTLENİR! Çip imha olur, sertifika iptal edilir ve yeniden ücretli kart çıkartılması gerekir. |
PUK Kodu Kayıpsa Ne Yapılmalıdır?
Sertifika sahibinin PUK kodunu bilmemesi durumunda izlenecek yasal yollar:
- Online İşlemlerden PUK Sorgulama: ESHS'nin (Kamu SM, TÜRKTRUST, E-Tuğra vb.) web sitesindeki Online İşlemler merkezine e-Devlet şifresiyle veya cep telefonuna gelen SMS doğrulama koduyla giriş yapılarak PUK kodu güvenle görüntülenebilir.
- Asla Rastgele PUK Denemeyin: PUK kodunun da 3 kez yanlış girilmesi durumunda kartın kriptografik işlemcisi kendini kalıcı olarak imha eder. Bu durumda hiçbir kurum veya mühendis kartı açamaz; tek çözüm yeni bir donanım satın almaktır.
- Sertifika İptali ve Yenileme: Eğer PUK kodu kilitlenmişse vakit kaybetmeden ESHS aranarak eski sertifika iptal ettirilmeli ve yeni bir e-imza token siparişi verilmelidir.