GİB e-Defter Görüntüleyici (Viewer) Programı
Gelir İdaresi Başkanlığı teknik kılavuzları, Vergi Usul Kanunu ve UBL-TR standartları referans alınarak doğrulanmıştır.
Tanımı ve Yasal Statüsü
GİB e-Defter Görüntüleyici (Viewer); Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan, mükelleflerin, yeminli mali müşavirlerin, bağımsız denetçilerin ve vergi müfettişlerinin elektronik ortamda oluşturulan Yevmiye Defteri, Defter-i Kebir ve bunlara ait GİB onaylı Berat XML dosyalarını insan tarafından okunabilir standart resmi muhasebe defteri formatında açmasını, incelemesini ve kriptografik olarak doğrulamasını sağlayan resmi ve ücretsiz Java tabanlı masaüstü kontrol yazılımıdır.
Vergi Usul Kanunu ve e-Defter Genel Tebliğleri uyarınca; mükelleflerin ibraz etmekle yükümlü olduğu defterler yalnızca GİB e-Defter Görüntüleyicisi ile hatasız açılabilen ve imza doğrulaması başarılı olan orijinal XML dosyalarıdır.
Temel Fonksiyonları ve Doğrulama Adımları
- Kriptografik İmza ve Berat Doğrulaması: Açılan berat dosyasındaki mükellef mali mühür/e-imza sertifikasını ve GİB'in kendi mali mührünü (GİB Onay Beratı) kamu sertifika otoritelerinden (TÜBİTAK Kamu SM) anlık kontrol eder; imzanın bozulup bozulmadığını yeşil onay ikonuyla teyit eder.
- Özet Değer (Hash - SHA-256) Eşleşmesi: Defter dosyasının (Yevmiye/Kebir) SHA-256 algoritmasıyla hesaplanan kriptografik özet değeri ile berattaki
<DigestValue>alanını karşılaştırır. Defterde 1 kuruş dahi değiştirilmişse program "Özet Değer Uyuşmuyor! Defter Bozulmuş!" uyarısı vererek defteri geçersiz sayar. - Yevmiye Madde ve Borç-Alacak Dengesi Kontrolü: Defterdeki tüm yevmiye fişlerinin borç ve alacak toplamlarını satır satır denetler; mahsup fişlerinde eşitlik yoksa veya defter dip toplamı berattaki tutarı tutmuyorsa hata üretir.
- Yasal Rapor ve Yazdırma: Mahkemelere ve vergi incelemelerine sunulmak üzere, resmi sayfa numaralı, döküm tarihli ve barkodlu PDF/yazıcı çıktısı üretir.
| Kontrol Parametresi | Viewer Doğrulama Kriteri | Hata Durumunda Hukuki Sonuç |
|---|---|---|
| Mali Mühür Doğrulaması | Geçerli TÜBİTAK/Kamu SM Sertifikası | İmzasız defter geçersizdir, VUK m. 359 kaçakçılık suçu oluşur |
| Hash (Digest) Bütünlüğü | Defter Hash = Berat DigestValue | Defter tahrif edilmiş kabul edilir, KDV indirimleri iptal edilir |
| GİB Onay Beratı | GİB Dijital İmzası ve Zaman Damgası | Onaysız defter kanunen açılmamış ve tasdik edilmemiş sayılır |
| Sıra Numarası Takibi | 1'den başlayan müteselsil madde no | Mükerrer veya atlanmış yevmiye maddesi usulsüzlük cezası doğurur |
GİB e-Defter Görüntüleyici güncel Java Runtime Environment (JRE 8 veya üzeri) ile çalışır; işletmelerin muhasebe yedeklerini alırken berat ve defter dosyalarını aynı klasörde tutmaları görüntüleyicinin otomatik eşleştirme yapabilmesi için teknik bir zorunluluktur.