İhracat Faturasında Gümrük Referans Numarası
Gelir İdaresi Başkanlığı teknik kılavuzları, Vergi Usul Kanunu ve UBL-TR standartları referans alınarak doğrulanmıştır.
Tanımı ve Yasal Çerçeve
İhracat Faturasında Gümrük Referans Numarası, Türkiye'den yurt dışına yapılan mal ihracatı işlemlerinde, 3065 Sayılı KDV Kanunu'nun 11/1-a maddesi kapsamındaki ihracat istisnasından yararlanabilmek için GİB e-Fatura sistemi ile T.C. Ticaret Bakanlığı Tek Pencere Sistemi (TPS) ve BİLGE (Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri) sistemleri arasında veri entegrasyonunu sağlayan resmi doğrulama kodudur.
509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği uyarınca, e-Fatura mükelleflerinin mal ihracatı işlemlerinde düzenleyecekleri faturaların e-Fatura olarak tanzim edilmesi ve faturanın alıcısının T.C. Ticaret Bakanlığı olarak seçilmesi zorunludur. Fatura onaylandığında Ticaret Bakanlığı sistemine düşer ve gümrük beyannamesiyle eşleştirilir.
Sistem Entegrasyonu ve Yaşam Döngüsü
Bir ihracat e-faturası düzenlendiğinde aşağıdaki aşamalar takip edilir:
- Fatura Tanzimi ve GTİP Girişi: İhracatçı, her mal satırı için 12 haneli Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) kodunu, teslim şartını (FOB, CIF, EXW vb.), menşe ülkeyi ve taşıma şeklini belirterek faturayı GİB üzerinden Ticaret Bakanlığı'na gönderir.
- 23 Haneli Referans Numarası Üretimi: Fatura Bakanlık sistemine ulaştığında gümrük tarafından 23 haneli tekil bir TPS ID (Referans Numarası) atanır ve sistem yanıtı ile ihracatçıya iletilir.
- Gümrük Çıkış Beyannamesi (GÇB) Tescili: Gümrük müşaviri, BİLGE sistemi üzerinden GÇB tescili yaparken faturayı manuel yüklemek yerine bu 23 haneli referans numarasını beyannamenin 44 no.lu hanesine (Ekli Belgeler) girer.
- Fiili Çıkış ve İntaç Onayı: Eşya gümrük muayenesinden geçip yurt dışı edildiğinde GÇB kapanır. Bakanlık GİB'e elektronik olarak "Kabul ve İntaç Tarihi" mesajı gönderir.
| Aşama / Durum | Gümrük Sistem Yanıtı | Hüküm ve Muhasebe Kaydı |
|---|---|---|
| Fatura İletildi | 23 Haneli Referans No Üretildi | Fatura henüz kesinleşmemiştir, beyanname tesciline hazırdır. |
| Gümrük Kabul Yanıtı | KABUL (GÇB ile Eşleşti) | Fatura GÇB'ye bağlanmıştır, üzerinde değişiklik yapılamaz. |
| Gümrük Ret Yanıtı | RED (Hatalı GTİP, Miktar vb.) | Fatura geçersiz hale gelir, yeni bir fatura kesilmelidir. |
| Fiili İhraç (İntaç) | İntaç Tarihi Bildirimi | Gelir ve KDV İstisnası bu tarihteki TCMB döviz alış kuru ile kayıtlara işlenir. |
UBL-TR 2.1 e-Fatura Alanları
İhracat faturalarında gümrük referans ve sipariş bilgileri cac:OrderReference veya cac:AdditionalDocumentReference düğümlerinde taşınır:
<cac:AdditionalDocumentReference>
<cbc:ID>24TR340000GÇB123456</cbc:ID>
<cbc:IssueDate>2026-10-23</cbc:IssueDate>
<cbc:DocumentTypeCode>GÇB</cbc:DocumentTypeCode>
<cbc:DocumentType>Gümrük Çıkış Beyannamesi Referansı</cbc:DocumentType>
</cac:AdditionalDocumentReference>Muhasebeleştirmede Kritik Kural: Fatura Tarihi mi, İntaç Tarihi mi?
Vergi Usul Kanunu ve Gelir İdaresi muktezalarına göre, ihracat faturasının düzenlendiği tarih ile malın fiilen gümrükten çıktığı (intaç) tarih farklı aylara denk gelebilir. Hasılat ve KDV istisnası kaydı fatura tarihine göre değil, fiili fişeklenme/intaç tarihindeki TCMB döviz alış kuruna göre yapılır. Aradaki kur farkları kambiyo kâr/zararı olarak muhasebeleştirilir.